چگونه جهان به وجود آمد؟

 

با توجه به دو برهان مطرح شده، دریافتیم هیچ اتفاقی در این جهان بدون علت نیست. حال، این همه اتفاقات بزرگی که اطراف ما رخ می‌دهد، چگونه می‌تواند بدون علت باشد؟ یعنی به عبارتی ما ثابت کردیم که اجزای جهان بی علت نیست، پس چگونه ممکن است کل جهان بی علت باشد؟
شاید در پاسخ به این نکته، سؤالی مطرح شود؛ و آن این که ما نمی‌توانیم جزء را به کل نسبت دهیم. یعنی نمی‌شود گفت چون اجزا معلول هستند، پس قطعا کل هم معلول است. ممکن است باشد و ممکن است خودش علت اصلی باشد.
سؤال کاملا به جایی است اما در پاسخ به آن، سؤال دیگری مطرح می‌شود. آن هم این که آیا این جهان خودش می‌تواند علت اصلی خودش باشد؟ آیا این جهان خودش دارای شعور است که بتواند علت باشد؟ مگر نه این که بشر به این رسیده که تمامی این جهان، از یک انفجار بزرگ (بیگ بنگ) آغاز شد؟ پس اگر می‌خواهیم بی علت بودن جهان را ثابت کنیم باید با دانش کنونی مخالفت کنیم.